عکسی از همایش در جستجوی جوانه ها در اراک سال 1371

.

افرادي كه در عكس شناسايي شدند:

ايستاده از راست نفر اول شاهرخ حكمت(استاد دانشگاه و نويسنده ) -  نفرچهارم محسن تاج آباد(داستان نويس و استاد دانشگاه )- نفر هفتم حسنعلي محمدي (محقق و شاعر )- نفر نهم مقامي (استاد دانشگاه و محقق)- نفر سوم نشسته از راست مسعود مرادي باستاني (خبرنگار ، داستان نويس و فعال سياسي)   متاسفانه بقيه افراد شناسايي نشدند. 

 

                                        

                                     فارغ *

 

موسي اسكاني متخلص به فارغ در سال 1303 شمسي  در اسكان از توابع

 

اراك به دنيا آمده است. وي هم اكنون ساكن تهران بوده و بازنشسته وزارت

 

بهداري است.  اشعار طنزي از او در  نشريات دنياي سخن ، طنز پارسي ،

 

پهلوان ، نداي قومس و هفته نامه سرچشمه استان مركزي  به چاپ  رسيده

 

 است.

 

 سيد ابراهيم نبو ي طنز نويس معاصر، در كتاب شعر طنز امروز  ايران

 

وي راچنين توصيف كرده است: موسي اسكاني ( فارغ ) از آن پيرمردهاي

 

 با صفايي است كه عمري  شعر طنز گفته . نمي دانم در جواني دنبال  چه

 

مضاميني مي رفته ، ولي اين را مي دانم كه حالا تنها به يك مضمون بيشتر

 

نمي تواند بپردازد و آن هم همان است كه در خانه دارد. بالاخره سن كه بالا

 

برود شاعر دست از مضامين مختلف بر مي دارد و تنها به د م  دست ترين

 

مضمون مي پردازد!

 

  موسي اسكاني در همه ي شعرهايش با زنش دعوا دارد ،  خيلي بد است

 

كه شاعر هميشه با مضمون شعرش دعوا كند، نيست ؟!

 

ميهمانان ناخوانده

شش    نفر     ميهمان     ناخوانده                  بر سر  خانه اي خراب  شدند

صاحب  خانه   با   زن  و     فرزند                 غرق تشويش واضطراب شدند

در پي مرغ و گوشت وروغن و نان                 مرد   بيچاره   در  تكاپو   شد

تا    بگيرند    از     كسي     وامي                  مرد يك جا و زن به يكسو شد

عاقبت   با   هزار   رنج   و   تعب                   مبلغي   را    فراهم    آوردند

آنچه    مي شد   به   مطبخ   آماده                  ميهمانان   تمام   مي خوردند

هر  چه  آماده  شد   همه  خوردند                   ميهمانان    بي    خبر   زخدا

از   غم   و   غصه ي     بدهكاري                  مرد   بيچاره   اوفتاد   از  پا

هم   تشك   هم   ملافه   سوزاندند                   بس كشيدند  دم به دم  سيگار

از   دم   و   دود   آن  سيه روزان                  همچوشب تيره شده درو ديوار

خانه   با   آن   تميزي   و   خوبي                   بدتر  از  يك   زباله داني  شد

ضمن     پاكيزه     كردن      خانه                   زن    گرفتار    ناتواني    شد

اي   برادر   تو    پند    من   بشنو                   دسته جمعي  مرو به مهماني

دانه اي    شد   برنج   و لپه  مگر                   قيمت    روز   را   نمي داني

فارغ          بينواي         افسرده                    چند   روزي اسير مهمان شد

بسكه   زحمت   كشيد   همسر  او                    زرد و لاغر بسان حوران شد

------------------------------------

*از كتاب طنز آوران اراك گردآوري يوسف نيك فام

 

    علاقه مندان برای تهیه کتاب با شماره ۰۹۳۵۲۲۸۰۱۸۱تماس بگیرند.

 

ادبيات داستاني 105 به زودي روي پيشخوان

صدوپنجمين شماره ماهنامه ادبيات داستاني در بخش هاي داستان، مقاله ، نقد، گفتگو ،اخبارو گزارش به زودي توسط انتشارات سوره مهر در دسترس علاقمندان به داستان و داستان نويسي قرار مي گيرد.

به گزارش ستاد خبر انتشارات سوره مهر در اين شماره از ادبيات داستاني در بخش هاي نامبرده ، عناويني و آثاري به شرح زير مي خوانيم:
در بخش داستان آثاري چون : « خيابان از قلم افتاده؛ پاتريك ودينگتون » از يوسف نوري زاده ،« طعمه» از دكتراشرف حاج سيد جوادي، « نبايد مي آمدي» نوشته علي كاوسي رحيم، « باران به جا مانده از يك روز ابري» از سلمان كريمي، «برادر» از سوسن تقوايي و ...به چاپ رسيده است.
در بخش مقاله مطالبي درباره حماسه ها تحت عنوان « پژوهش وسياحتي در حماسه ها » از جعفر سليماني كيا و مقاله اي درخصوص كافكا با عنوان ” آيا كافكا صهيونيست بود؟“ از محمد رضا سرشار.
بخش نقد يكي ديگر از سرفصل هاي اين شماره است كه با نگاهي به رمان «بادبادك باز» توسط يوسف نيكفام انجام شده است و حلقه نقد «فتحنامه مغان» كه مطلب ديگر اين بخش است .
در ادامه،گفتگو با كامران پارسي نژاد با عنوان«نويسندگان افرادي متواضع ، صبور و مظلوم اند» و گفتگو با عليرضا كمري تحت عنوان « داستان ، زندگينامه ، خاطره » مورد توجه قرار مي گيرد.
گزارش بخش پاياني مطالب اين شماره است كه « ناقدان، ايثارگران فرهنگي جامعه» ، «خدمتگزار بي جيره ومواجب ادبيات داستاني» ، « ظرايف وطرايف نويسندگي» از جمله عناوين مورد توجه در اين بخش است .
گفتني است در بخش «اخبار» و «گوناگون » نيز به وادي ادبيات و وقايع روز نگاه شده است.

 

 

          درسهاي داستان نويسي

    از زبان داستان نويسان ايراني

 

                                ۲

 

                  درسهاي احمد محمود*

 

جنم نويسندگي

   بايد جنم نويسندگي داشت. فرقش اين است كه آدمي كه  جنم  نويسندگي دارد ، راحت مي نويسد.  روان مي نويسد. اما ديگري  بايد  زور بزند و  زحمت بكشد.

 

نحوه اطلاعات دهي در داستان 

   " يكي از روزهاي آبان شصت و يك بود. ساعت ده و نيم صبح . " خب ، از همين جمله اول معلوم است  كه اين يك داستان نيست. ژورناليسم است.  در داستان ، ما اخبار را به اين ترتيب به اطلاع خواننده نمي رسانيم.  مثلا  مي توانستي  بگويي " سوار تاكسي شد. از او پرسيدم ساعت چند است؟ "  اطلاعات  را بايد  شخصيت هاي  داستان به خواننده بدهند ، نه نويسنده ي داستان.خواننده حرف نويسنده را باور نمي كند. شخصيت ها خودشان بايد  حرف بزنند. مثلا ما دو جمله داريم  كه در آغاز دو كتاب هستند و هركس كه با كتاب سر و كار داشته باشد اين جمله ها را شنيده است.   بوف كور  صادق هدايت با اين جمله آغاز مي شود : " در زندگي زخم هايي هست كه  مثل خوره روح را مي جود. اين دردها را..."  ومسخ كافكاهم با اين  جمله  مشهور شروع مي شود كه : " صبح كه گريگوار ازخواب بيدار شد ، ديد   تبديل  به يك خرچنگ شده است . "  در آن جا هدايت دارد خبر را به  طور  مستقيم  در  اختيار  خواننده  مي گذارد ،  اما  كافكا يك  حركت را  تعريف   مي كند و از اين طريق خبر را در اختيار خواننده  مي گذارد. اين ،  يعني  داستان .

 

  داستان  به عقيده  من يعني  تعريف  حركت .   يعني رويدادها  جريان  پيدا  مي كنند و در طي  جريانشان   براي  خواننده   تعريف  مي شوند.  ما  نبايد  بنشينيم  و يك مشت عكس را براي خواننده تعريف كنيم . ما يك حركت را مي بينيم و آن حركت را براي خواننده تعريف مي كنيم.

 

  در جايي از آلبر كامو خواندم كه نويسنده ديگر مثل يك تماشاچي  نيست   كه جنگ گلادياتورهارا تعريف كند.نويسنده خودش گلادياتوراست.  البته اين  گفته ي كامو شايد ناظر به تعهد اجتماعي  نويسنده  باشد  ولي  از آن   مي شود نظرمرا هم استنباط كرد. شايد شباهتي هم با نظرمن داشته باشد.

 

  اطلاعات  را  نبايد  به طور مستقيم  به خواننده ابلاغ كرد.  خواننده   بايد اطلاعات را - تصاوير را -  از خلال  سير حوادث  و اعمال  شخصيت ها  دريابد. انگار اين يك قضيه ي روان شناسي است :  اگر خواننده مطلب را از زبان نويسنده بشنود ، باور نمي كند. خواننده ميل دارد حرف هايي  را   بشنودكه خود قهرمانهاي داستان ، به حكم داستان ، مجبور شده اند بزنند.

  شايد علتش اين است كه خواننده اظهارنظرهاي نويسنده راحمل برنصيحت  گويي يا شايد خودپسندي مي  كند.

                                                ادامه دارد...

---------------------------------------

 *منبع : " محمود ، پنج شنبه ها ، دركه "  نوشته برزو نابت . نابت  حرفهاي محمود را در كتاب  نقل قول كرده است.

                                                                

                    

 

     

 

 

                           درس هاي داستان نويسي

                      از زبان داستان نويسان ايراني

                                   ( 1)

  پيش گفتار

    تجربيات داستان نويسي نويسندگان در عرصه آموزش

 علاقه مندان اين  هنربسياربا ارزش و گرانبهاست. امروزه

  نويسنده شدن  بدون  بهره گيري از دانش و تجربه  كساني كه

  دود  چراغ خورده اند و عمر گرانمايه شان  را در قلمرو 

 بيكران و بي انتهاي  هنر داستان نويسي  سپري كرده اند ؛

 دور از ذهن  و نامحتمل مي نمايد.

  چه بسيار هنرجوياني كه ذوقي داشته اند و اندك بهره اي نيز

 از آن برده اند ؛ اما براي آنكه از  تجربيات پيشينيان استفاده

 نكرده اند ويا بهره ناچيزي از توان آنان برده اند، نتوانسته اند

 جايگاه مناسبي در داستان نويسي كسب نمايند. داستان نويسي

 بدون شناخت تجربيات بزرگان آن،امري غير ممكن مي نمايد.

شايد بشود چيزهايي نوشت ، اما يقينا داستاني مستحكم و فني

 نخواهد  بود.مجموعه   درس هاي داستان نويسي از زبان

 داستان نويسان ايراني  دريچه ايست گشوده شده بر تجربيات

 و دانش نويسندگان  كشورمان درباره داستان نويسي و فنون

 نگارش آن.

 

                    درسهاي احمد محمود*

خوب ديدن

  آدم  بايد به ديدن ،  به خوب ديدن عادت كند.  خيلي ها

اصلا نمي بينند. آدم  بايد عادت كند  كه چشمانش بدون آن

 كه تعمدي داشته باشد ، همه چيز را دقيق  ببيند... بدون

 آنكه  تعمدي داشته باشد.

اين طور نيست من وقتي به كسي نگاه مي كنم پيش خودم

 بگويم :يك چانه ي گرد خوب تراشيده  شده ،  يا فلان  قدر

 شيار عميق در پيشاني   بلند. اين آدم  در خاطر من  نقش

 مي بندد  بي  آنكه تعمدي داشته  باشم.چشم را بايد به چنين

 نگاهي عادت داد.

عرق ريزي روح

  اگر آدم با انضباط باشد ، اگر هر روز ساعات معيني پشت ميز كارش بنشيند ،  عادت  مي كند كه در هر جلسه  به مود  نويسندگي اش برگردد.  خود من به  هر نحو شده ،  در ساعات  معين  پشت  ميز كارم مي نشينم .  حتي  اگر نتوانم چيزي هم  بنويسم . حتي  اگر خودم را  با نقاشي سرگرم كنم... اين طور نيست  كه فرشته الهام  به سراغ  آدم بيايد. بايد به  دنبالش  دويد.  بايد گرفتش... بهترين حرف  را فاكنر زده است: يك جو الهام ، يك خروار عرق ريزي روح.

تخيل در نويسندگي

  به صرف  تخيل نمي شود  داستان نوشت.  بايد تجربه اي  موجود باشد. آن وقت  بر بنياد آن تجربه تخيل مي تواند  نقشي بر عهده بگيرد. تخيل مي تواند داستان را بپروراند ، نمي تواند  آن را به وجود بياورد. تو شيره كش  خانه را نديده اي . بنا بر اين اصلا  نمي تواني  درباره  آن بنويسي.  چون جاي خاصي است ، آدم هاي خاصي دارد. آدمي را كه  در شيره كش خانه اهواز دود مي داد يك بار در خيابان ديدم. با پسر خاله ام جلوي بانك ايستاده بودم و روزنامه مي خواندم . آمد. ما نديد گرفتيمش . زير چشمي نگاهي كرد و گفت : حالا ديگر نمي شناسيدم . يك قفس در دستش بود با يك بلبل . توي قفس دو تا تخم بلبل را هم روي پوشال گذاشته بود.  مي خواست بفروشدشان . داد مي زد : يك بلبل با خانواده ! يك بلبل با خانواده ! نويسنده چه  قدر بايد تخيل داشته باشد كه چنين چيزي را از خودش در بياورد واقعا نمي شود. ..  گاهي  اوقات موقع نوشتن ، چيزهايي يادم مي افتد كه  سالهاي سال قبل ديده ام . آن موقع  اصلا  فكر نمي كردم  در داستاني گنجيده شوند.  اما الان مي آيند و جايشان را پيدا مي كنند.

                                              ادامه دارد...

----------------------------------

 *منبع :" محمود ، پنج شنبه ها ، دركه " نوشته برزو نابت .

نابت حرفهاي محمود را در كتاب  نقل قول كرده است.

 

             

 

         

داستايوفسكي و مهر مطلق انساني

 

 

«فئودورداستايوفسكي» (1881-1821) خالق رمانهاي ارزشمند «جنايت و مكافات» ، «برادران كارامازوف» و«ابله» نزد افراد فرهنگي، شناخته شده است. احتمالاً هيچ نويسنده‌اي نتوانسته همانند او پر قدرت و در اوجِ احساس، انديشه‌هاي ژرف و عذابهاي وجدان بشري را توصيف كند. داستايوفسكي در بسياري از آثارش به تشريح خصوصيات انسانها مي‌‌پردازد. ذره‌بين هنرمندانة او ايمان، رنج، تنهايي، عشق، گزينش بين خير و شر، لطف خداوندي، رهايي از گناه و... را درشت مي‌كند. او اغلب به درون ذهن شخصيتهاي آثارش نقب مي‌زد وخواننده را به مكاشفه‌اي دروني با آنها فرا مي‌خواند، كه رهاورد اين كار او شناخت مفاهيم عميق زندگي است.

          درك مصائب و مشكلات مردم روسيه، حضور در ميان مردم و بازداشت چهار سالة او در زندان سيبري به دليل انتقاد از اوضاع و شرايط موجود از مهمترين اتفاقات زندگي وي‌به شمار مي‌رود.آشنايي او با زندان و جانيها و آدمكشها و فضاي دهشتناك و مخوف آنجا، در آثارش به خوبي مشهود است.

          داستان كوتاه «ماري دهقان» و رمان «خاطرات خانة اموات» نمونه‌اي دقيق از تجربيات، مشاهدات وواكنشهاي روحي او در زندان سيبري است.

          در اين نوشته با نگاهي به داستان كوتاه «ماري دهقان» برخي انديشه‌هاي انساني داستايوفسكي نشان داده شده است.

      

داستان كوتاه «ماري دهقان» حديث نفسي از داستايوفسكي است. راوي اول شخص داستان، خود اوست. داستايوفسكي خودش را شخصيت اصلي داستان معرفي مي‌كند و خاطراتش را از زندان سيبري نقل مي‌كند:

          «بي هدف در حياط زندان، پشت سربازخانه قدم مي‌زدم و به حصار صلب و ميله‌هاي پولادين زندان نگاه مي‌كردم.... بي‌اراده مي‌شمردمشان...»۱

          در بخشي نيز نظرش را درباره يكي از رمانهاي خود با عنوان «خاطرات خانه اموات» چنين ابراز مي‌كند:

«شايد به وضوح روشن شده باشد كه تا امروزچيزي دربارة زندگي‌ام در زندان ننوشته‌ام. حتّي در كتاب «خاطرات خانه اموات» كه پانزده سال پيش آن را نوشتم و در آن از زبان شخصيت خيالي‌ام كه به جرم كشتن زنش محكوم شده بود، داستان را نقل كردم، از خودم صحبت نكردم».۲

          حضور راوي داستان در زندان سيبري و وجود زنداني ديگري به نام «ام اسكي – »كه از هم سلوليهاي داستايوفسكي بوده، داستان را در شمار داستانهاي «حديث نفسي» قرار مي‌دهد.

          نويسنده از همان ابتدا خواننده را با مكان و زمان وقوع ماجراها آشنا مي‌كند:

          «دوشنبه روزي عيد رستاخيز مسيح بود. هوا داغ بود و آسمان آبي، خورشيد آن بالا به گرمي و روشنايي بسيار مي‌درخشيد ... …»۳

          راوي (داستايوفسكي) همانند زندانيان ديگر به عيش و لذّت روز عيد نمي‌پردازد، بلكه بي هيچ علّت و هدفي غرق در غم و غصّه، ميله‌هاي پولادين زندان را مي‌شمرد. روز دوّم تعطيلات كه مأموران زندان به يمن جشن عيد، كاري به زندانيان ندارند، مناظر وقيحانه و نفرت انگيز بسياري را مي‌بيند. كتك كاريها، جنون آدمكشها، زندانيانِ بي‌سرو پايي كه چاقو مي‌كشند. در اين حال، ام اسكي، زنداني سياسي لهستاني غر مي‌زند و از مشاهدة اين صحنه‌ها ابراز تنفر مي‌كند.

          راوي حين بازگشت از سربازخانه مرد مستي به نام «تارتارگازين» را به علّت كتك خوردن از شش دهقان قلچماق، بي هوش و افتاده در خوابگاهش گوشة سربازخانه مي‌بيند. او با دراز كشيدن رو به روي پنجره و بستن چشمهايش مي‌خواهد. بدون اينكه كسي مزاحمش شود به رؤيا پناه ببرد. امـّا غر زدنهاي ام اسكي مخل رؤيا بافي اوست:

          «قلبم به شـّدت مي‌تپيد و هنوز حرفهاي مردك لهستاني ام اسكي در گوشم زنگ مي‌زد:

 ـ آخ كه از اين اراذل متنفرم .»۴

          بالاخره در موج شيرين رؤياها گم مي‌شود و خاطره‌اي از دوران نه سالگي‌اش را نقل مي‌كند. نقل خاطره در درون پيكره اصلي داستان قرار گرفته است و شكل اثر را به صورت داستان در داستان نزديك مي‌كند. پسرك نه ساله در حال قدم زدن در بيشه‌زار، ‌غرق در دنياي كودكي است كه با گماني اشتباه از فرياد كسي، ترس و وحشت وجود وي را فرا مي‌گيرد و او به آغوش «ماري»، دهقان پنجاه ساله – - كه رعيت پدرش است-  – پناه مي‌برد. مهر مادرانة ماري، آرامش بخش اوست:

«امـّا من به خودم صليب نكشيدم. هنوز مي‌ترسيدم و لبهايم مي‌لرزيد و همين ترس بيش از حد بود كه او را متعـّجب كرده بود. آهسته دستش را باز كرد و خاك را با آن انگشتهاي چاق و ناخنهاي سياهش مالش داد و به مهرباني برلبهاي من ماليد و با يك محبـّت رقيق مادرانه تبسمي كرد».۵

          راوي در انديشة علّت اين محبـّت است. محبـّتي كه اگر او فرزند ماري هم بود، تصورچنين مهري را نمي‌كرد. اين مهر، مهر مطلق است كه راوي مي‌خواهد حتّي خاطرة آن را در زندان نيز روي لبهايش حس كند. از مهر ماري هيچ كس خبردار نمي‌شود و او از اين كار هيچ پاداشي نمي‌گيرد. علّت اين محبـّت چيست؟ راوي جواب آن را به خود مي‌گويد:

          «آيا ماري تا اين حد عاشق بچـّه‌ها بود؟ آري. بي‌شك چنين بود... و بي‌شك چنين مردمي وجود دارند».۶

در نقل خاطره، روح مذهبي حاكم است. ماري نشانه‌اي از اين روح است:

«آها حضرت مسيح پشت و پناهت باشد. نترس جونم .به خودت صليب بكش. آره ... حالا پسر خوبي شدي».۷

          ايمان مذهبي در اعمال و سكنات ماري به خوبي ديده مي‌شود. او براي از بين بردن ترس راوي بر سينة كودك و خودش علامت صليب مي‌كشد. داستايوفسكي طي محكوميتش در زندان كتابي جز «كتاب مقدس» را همراه نداشت. اعتقاد مذهبي و ايمان به مسيحيت در نقل اين خاطره نيز به خوبي ديده مي‌شود: «آنجا در آن تكه زمين متروك شايد تنها خدا بود كه ناظر عميقترين حس والاي مردي آزاده و آگاه بود. تنها خدا مي‌ديد كه قلب يك دهقان روسي كه خشن و جاهل و وحشي و بدخلق است، چگونه با لطفي عميق و رقتي شگفت و محبتّي بخشنده متجلي است».۸

          يكي ديگر از مسائلي كه در نقل خاطره از زبان داستايوفسكي بارز وآشكار است و اهميـّت خاصي دارد، دنياي لطيف و پاك كودكي است. مكان وقوع خاطره (برخلاف زندان كه پر از سياهي و نكبت است) سر سبز و جنگلي است، و همراه با مناظر زيباي طبيعت و چه بهتر كه كودك همراه با تركه‌اي از درخت فندق، در چنين جايي غرق در دنياي كودكانه‌اش باشد.

          داستايوفسكي اشتياق وافري به دنياي لطيف كودكان داشت ، او قصد داشت اگر فرصتي پيش آمد فصولي از كتابهايش را برگزيند و آنها را به صورت مجموعه‌اي مجزا براي بچـّه‌ها چاپ كند ، امـّا متاسفانه براي انجام آن زنده نماند. دو سال بعد از مرگش، درسال 1883 ميلادي كتابي به نام «بچـّه‌هاي روسي» به چاپ رسيد كه شامل داستانهاي كوتاهي از او بود.

«پسري در جشن كريسمس»،«ماري دهقان» و خلاصه‌اي از رمانهاي «جوان خام»، «نتوچكانزوانوا»، «جنايت و مكافات» و «برادران كارامازوف» در اين مجموعه گردآوري شد.

          داستايوفسكي دنياي دروني كودكان را به خوبي مي‌شناخت، امـّا چندان اشتياقي براي مرورخاطرات دوران كودكي‌اش نداشت.

او به يكي از دوستانش مي‌نويسد:

«خواهش مي‌كنم شما هر چيزي كه از كودكان مي‌دانيد به من بگوييد، از اتفاقاتي  كه برايشان مي‌افتد، از عاداتشان، سؤالات و جوابهايشان، صحبت كردنشان، خصايصشان، پيوندشان با خانواده، اطاعتشان از بزرگترها، شرارت و بي‌گناهي شان، معلّمهايشان، آشنايي شان با زبان لاتين و...»۹

نگاه او به بچـّه‌ها در اين كلمات به خوبي ديده مي‌شود:

«در تمام عمرم دربارة كودكان مطالعه كرده‌ام و آنها را بسيار دوست دارم».۱۰

 

اين علاقة او از زبان يكي از شخصيتهايش زيباتر بيان شده است:

«من فروتنانه حاضرم بليت ورود به بهشت را به خاطر اشك ريخته شدة بچـّة بي گناه و زجر ديده‌اي، پس بدهم».^۱۱

 

«سرگئي ميخالكوف»، شاعر روسي، در ديباچة مجموعة «براي بچـّه‌ها» كه به سال 1971 ميلادي در يادبود صدو پنجاهمين سال تولد داستايوفسكي منتشر شده، نوشت:

«تنها عشق عميق به كودكان بود كه مي توانست به كلمات روح ببخشد، و اين عشق توسط قلب مردي احساس مي‌شد كه براي هر اشك و اشتباه انسان بي‌گناه ، به درد مي‌آمد».^۱۲

 

خاطره، پايان مي‌پذيرد و راوي، مشعوف از اين رؤياست؛ رؤياهايي كه خود به خود ظاهر مي‌شوند، بي هيچ آگاهي و به طور ناگهاني. رؤياي راوي، او را از بي هدفي و نگاههاي بيهوده به ميله‌هاي فلزي زندان نجات مي دهد و نگاه تازه‌اي به او مي بخشد. وقتي از تختخواب بيرون مي‌آيد، تمامي خشم و نفرت جهاني را از دلش بيرون مي‌ريزد و با ديدن دهقاني مست و رذل و سرتراشيده، به حقيقت جديدي كه رسيده اذعان مي كند:

«...او نيز آدمي مثل ماري است. من كه نمي توانم قلبش را ببينم. آيا مي‌توانم؟».^۱۳

 

راوي با ديدن دوباره ام اسكي لهستاني به مخالفت با او بر مي‌خيزد:

«... مردك بيچاره. مسلماً نمي تواند خاطره‌اي دربارة ماري و يا دهقانهاي ديگر مثل او داشته باشد و او دربارة اين مردم جز اين كه بگويد: «من از اين اراذل متنفرم»‌چه عقيدة ديگري مي‌تواند ابراز كند. آري فاجعة اين دلهاي لهستاني كه نمي توانند اين حقايق را بفهمند سنگين‌تر و عميقتر است.))۱۴

 

حقيقتي كه داستايوفسكي نزد خواننده آشكار مي‌كند، چيزي جز مهري بي‌واسطه و مطلق به تمامي انسانها نيست.

منابع :

۱و۲و۳و۴و۵و۶و۷و۸و۱۳و۱۴:

مجموعه داستانهاي كوتاه «ققنوس»، داستان «ماري دهقان»، مترجم: ميثاق امير فجر – انتشارات ققنوس – 1373.

۹و۱۰و۱۱و۱۲: THE INDIA RUBBER BOY-Russian classical stories for children. RADUGa PUBLISHER 

9

قصه ای کوتاه بر اساس زندگی باقر خان فاریابی نوازنده و موسیقی دان اراکی

 

 

آواي دوست*

 

 

صداي نازنين و لطيف «قمرالملوك» از گرامافون به گوش مي‌رسيد .

 

 هواي تهران سرد شده بود . فرستاده بود سراغم . خيلي لاغر شده

 

 بود . باورم نمي‌شد اين تن نحيف و لاغر، تن او باشد. در اتاقش دراز

 

 كشيده بود . پتوي ديگري خواست . گرفتم و رويش انداختم.

 

 دستهايش را بوسيده و عرض ارادتي كردم . به نام ، صدايم كرد

 

 وبا اشاره‌اي  خواست تا زير بغلش را بگيرم . سبك شده بود ، مثل

 

 يك پَر . آب گرم خواست تا وضو بگيرد . برايش آوردم . به آرامي

 

 وضو گرفت و صلوات فرستاد. به اتاق برگرداندمش.

 

 با زبان لبهاي خشكيده‌اش را تركرد و به آرامي گفت : «سه تار

 

روي رف است، بردار…»سه تار را از دستم گرفت . چشمهايش

 

 را بست و كف دست را روي كاسه‌ي آن كشيد . زير لب زمزمه‌اي

 

 كرد : «… يا علي !» سه تار را كوك كرد و نواخت . قطعه‌اي زيبا.

 

از ته دل نواخت . تمام مدّتِ نواخت ، چشمهايش بسته بود . خسته

 

 شد . دل مي‌نواخت و دست همراهي نمي‌كرد . از دسته تا كاسه‌ي