دو چیز است که گلویم را مدتهاست گرفته و رها نمی کند: دغدغه تاریخ و زادگاهم اراک.با خودم قرار گذاشته بودم که تنها در مورد داستان بنویسم. ببخشید که برای رهایی گلو باید چاره ای اندیشید.این مقاله را به همه دوستان اراکی تقدیم می کنم.

 

اولين مدرسه دخترانه دولتي اراك

 

 

 اولين مدرسه­ي دخترانه موجود در اراك به صورت غير دولتي و با  مديريت ((  خانم شمس الضحي دادپور )) در سال 1293 خورشيدي  با دو كلاس  با سرمايه شخصي پايه گذاري شده بود. پس از انحلال اين مدرسه، در سال 1307 خورشيدي مدرسه­ي دخترانه­ي چهار كلاسه­­ي (( شمس المخدرات )) به مديريت خانم شمس الضحي دادپورتاسيس شد و تا سال 1309 خورشيدي به شش كلاسه تبديل شد. اين مدرسه نيز به خاطر هزينه­هاي فراوان تا سال 1313 خورشيدي داير بود و پس از آن منحل شد.

خانم صبيحه گنجه­اي ( ملكي) همسر خليل ملكي و دختر حاج ميرزا علينقي گنجه­اي از سران نهضت مشروطه در تبريز و خواهر مهندس رضا گنجه­اي مدير روزنامه بابا شمل با همت خود و با كمك عده­اي از زنان تحصيل كرده­ي عراق( اراک) در سال 1312 خورشيدي تنها يك كلاس اول متوسطه تاسيس كرد. او، پس از انحلال مدرسه­ي ابتدايي شمس المخدرات، اثاثيه و وسائل آن جا را خريداري كرده  و با حضور محصلان آن، مدرسه­ي ابتدايي و متوسطه­ي مهستي را پايه گذاري نمود. اين مدرسه در ابتداي خيابان عباس آباد در خانه­اي مناسب با اتاق­هاي كافي قرار داشت.

اولين دبستان دولتي دخترانه اراك در سال1301 خورشيدي با نام مدرسه­ي دولتي دوشيزگان عراق آغاز به كار مي­كند. اداره معارف و اوقاف عراق با رياست احمدي  زير نظر وزارت معارف و اوقاف و صنايع مستظرفه مدرسه را داير مي­نمايد.

پس از تاسيس مدرسه­ي دولتي دوشيزگان، احمدي با مشكل نبود مديره­اي كاردان و متبحر كه توان اداره­ي مدرسه را داشته باشد؛ روبرو مي­شود. مكاتباتي با وزارت معارف مي­كند؛ گويا نتيجه­اي نمي­گيرد. او تصميم مي­گيرد تا كسي را موقتاً در عراق پيدا كرده و تا حل موضوع به مديريت بگمارد. اعضاي انجمن معارف نيز به كمك او مي­آيند و پس از جستجو و تحقيق (( بدر الزمان خانم )) همشيره­ي (( ياور اسدالله خان )) رئيس قشون عراق كه مدت زيادي در مدارس تهران به معلمي اشتغال داشته و به تازگي مقيم عراق شده را بر مي­گزيند.

بدر الزمان حدود 22 سال سن داشته، مجرد بوده و تحت كفالت برادر زندگي مي­كرده است. او شش سال در مدرسه­ي عصمتيه­ي تهران واقع در خيابان عين الدوله  معلم بوده  و دو سال نيز معلم كلاس ششم مدارس تهران بوده است. مهارت بدرالزمان در خياطي، توربافي و گل دوزي نيز عامل ديگري مي­شود تا رئيس اداره معارف اطمينان بيشتري به انتخاب او داشته باشد.

احمدي در هشتم حوت 1301 در تعقيب ( پيرو ) راپورت نمره 698 و نمره 728  تقاضاي واگذاري  كفالت مديريت مدرسه به بدرالزمان را به مقام منيع وزارت جليله معارف و اوقاف  مي­نويسد و حتي حقوق او را نيز مطابق بودجه منظور شده براي سال آتيه تنگوزئيل ( سال خوك، سال دوازدهم از سال­هاي تركي ) اعلام  مي­كند.

سيزده روز بعد نامه­اي از وزارت معارف و اوقاف و صنايع مستظرفه از طهران به عراق ارسال مي­شود و در جواب مراسله­ي عراق به نمره 759 كفالت بدرالزمان تا موقعي كه مديره­اي از مركز ( طهران ) به عراق اعزام نشده با مسئوليت شخص رئيس اداره معارف و اوقاف عراق پذيرفته مي­شود. 

سه سال بعد، هفتم آبان ماه سال 1304 نصرالله جهانگير رئيس وقت اداره معارف و اوقاف عراق به وزارت معارف و اوقاف و صنايع مستظرفه اعلام مي­كند كه به دليل عدم مراقبت در طرز ساخت مدرسه دولتي دوشيزگان عراق و صرفه جويي در دو سه سال اخير، اثاثيه مدرسه به كلي از هم متلاشي گرديده است و درخواست مبلغ يكصد و پنجاه تومان از محل اعتبارات وزارتي  جهت تهيه اثاثيه مدرسه دوشيزگان و تعميرات لازمه مدرسه دولتي عباس آباد مي­كند.

بيست روز بعد، بيست و هفتم آبان ماه، دايره­ي تحريرات اداره محاسبات  وزارتخانه مذكور در جواب مراسله عراق به نمره 601 در بودجه­ي سال 1304 براي تهيه اثاثيه و لوازم مدارس مذكور مبلغي اعتبار منظور مي­كند.  

از دانش آموزان اراكي مدرسه دوشيزگان عراق مي­توان از بانو كبري باقري نام برد. مرتضي ذبيحي تاريخ نگار باذوق اراكي و نويسنده كتاب­هاي ارزشمند تاريخ اجتماعي اراك كه خانم باقري  در سال 1320 شمسي معلمش بوده در جلد سوم كتابش از او با عنوان اولين آموزگار رسمي زن در اراك ياد مي­كند و درباره­­اش چنين مي­نويسد: (( بانو كبري باقري فرزند خديجه و عبدالحسين ميرزا در حدود سال 1270 شمسي در اراك به دنيا آمد و طبق عرف زمان به مكتب خانه رفت و با قرائت قران كريم و فارسي و رياضيات آشنا شد. در سال 1301 كه اولين مدرسه دخترانه در اراك افتتاح شد، اداره فرهنگ رسماً از ايشان كه سابقه تدريس داشت، تقاضاي همكاري كرد ولي همسرش با اين امر مخالفت نمود. اولياي امور فرهنگ در تقاضاي خود اصرار ورزيدند و پس از سه چهار بار رفت و آمد، سرانجام همسرش رضايت داد... و در ايام خدمت در دبستان­هاي دوشيزگان، انوري و عظيمي به تدريس پرداخت. خانم باقري پس از سي سال خدمت در اراك بازنشسته شد و سپس به تهران رفت و در سال 1355 شمسي در هشتاد سالگي به ديار باقي شتافت. ))

 

 

منابع:

1.واعظ زاده، مرتضي. حسين واعظ زاده و پيش آمدهاي خوانسار و اراك، ناشر:مولف،تابستان 1374.

2.ذبيحي، مرتضي. تاريخ اجتماعي اراك ( جلد سوم )، ناشر: پيام ديگر، زمستان 1385.

3.اسنادي از مدارس دخترانه از مشروطه تا پهلوي به كوشش سهيلا ترابي فارساني، انتشارات سازمان اسناد ملي ايران، 1378.