نقد كتاب يا معرفي كتاب؟

                                 

                                در حاشيه جلسه  نقد و بررسي كتاب دستان در اراك

 

 

   اولين جلسه نقد كتاب به همت خانه كتاب اداره كل فرهنگ و ارشاد اسلامي استان مركزي در اراك بنا به نوشته آقاي مرتضي ذبيحي در كتاب تاريخ اجتماعي اراك (جلد سوم) در سال 1380 با نقد و بررسي كتاب تاريخ اجتماعي اراك(جلد اول) آغاز شد. جلسه نقد كتاب دستان اولين نقد كتاب پس از تعطيلي بلند مدت جلسات دوره­ي اول درعصر روز سه شنبه هشتم آبان ماه ۸۶ در مركز فرهنگي هنري اداره كل فرهنگ و ارشاد اسلامي استان برگزار شد. متاسفانه به هر دليلي پس از روي كارآمدن مديركل جديد فرهنگ و ارشاد اسلامي استان مركزي  جلسات نقد برگزار نشده بود. پيش از اين، جلسات جايگاه شايسته­اي در بين مولفين و علاقه­مندان نقد كتاب پيدا كرده بود كه متاسفانه همانند اغلب امور فرهنگي سليقه­اي عمل كردن مديران و نگرش تصميم­گيري ­هاي كوتاه مدت در برنامه­ريزي­هاي فرهنگي موجب دوباره­كاري­ها و تكرار تجربه­هاي گذشته شده است.  

 

۱. جلسات دوره اول با نظم و ترتيب در فرهنگسراي آيينه برگزار مي­شد وقبلاً معاونت فرهنگي اداره كل هميشه حضوري موثر در جلسات نقد داشت. متاسفانه از مسئولين فعلي خبري در جلسه مذكور نبود.

 

۲. اطلاع رساني خاصي براي علاقه­مندان نقد كتاب صورت نپذيرفته بود و گويا خانه كتاب ترجيح داده بود تا از چهره­هاي بيشتر شناخته شده فرهنگي دعوت به عمل آورد.

 

۳.  محل برگزاري بيشتر مناسب جلسات مديران دولتي بود نه يك جلسه فرهنگي.

 

۴. ضعف اصلي جلسات نقد كتاب، بهره نگرفتن متوليان از كارشناسي خبره و آگاه از موضوع كتاب مورد نقد است. نقد دقيق علمي و كارشناسانه هم راهگشاي مولف مي­تواند باشد و هم خود مي­تواند كلاسي آموزشي براي حاضران در جلسه باشد. اين شيوه را در جلسات نقدي كه در خانه كتاب در تهران برگزار مي­شود، شاهد هستيم.آقاي دكتر سعيد قاضي سعيدي در بيانات خود به چگونگي و هدف برگزاري جلسات پرداخت و از دو شيوه معرفي و نقد كتاب سخن گفت و پيشنهاد داد اگر قرار بر نقد است بايستي از دو كارشناس خبره و يك مجري آگاه به موضوع كتاب بهره گرفت. متاسفانه اغلب ما ايراني­ها در هر موضوعي حتي اگر اطلاعي هم از آن نداشته باشيم خود را منتقد مي­دانيم. نقد علمي در هر موضوعي احتياج به فردي آگاه، منصف و باهوش است. در جهان امروز نقد به مثابه دانشي موثر و كارآمد در تمامي علوم بشري از اهميتي بسيار برخوردار است.

 

۵. اغلب حاضران به مرجع بودن كتاب دستان در داستان نويسي در استان مركزي اذعان داشتند كه مي­تواند منبعي با ارزش براي پژوهشگران و محققان بعدي در اين عرصه باشد.

 

۶.كتاب دستان فاقد نمايه نام­هاي خاص است كه ضعفي پذيرفتني است. نمايه مذكور تهيه شده بود كه متاسفانه ناشر كتاب خودسرانه آن را حذف كرد.

 

۷. برخي مدعي بودند كه كتاب نمي­تواند كليه داستان نويسان استان را پوشش بدهد. بدون      شك داستان نويسان خوش قريحه­اي در تمامي شهرهاي استان وجود دارند؛ اما صرف بودن و عدم انتشارآثار آنان در جرايد استاني و كشوري راهي را براي شناخت و معرفي آنان به مولف كتاب باز نكرده بوده است.              

 

۸. متاسفانه عليرغم تلاش فراوان براي از قلم نيفتادن نام و اثر داستان نويسي در كتاب، حاضران در جلسه نام چند نفر را متذكر شدند. نام هوشنگ باختري، حسن شكاري، زهره خسرواني و مژگان حاجت­پور در كتاب نيست؛ هر چند در مقدمه كتاب به احتمال از قلم افتادن نام­هايي اشاره كرده­ام. 

 

۹. برخي مدعي بودند جاي داستان نويسان پيشرو و نوگرا و آشنا به شيوه­هاي جديد داستان نويسي در كتاب خالي است.اشتياق نويسندگان اراك به ويژه جوانان علاقه­مند كه به سبك و شيوه­هاي مدرن و پسامدرن بنويسند تا قبل از سال­هاي 1381 در حدي بوده كه بازتاب مهمي در مطبوعات و كتب منتشره نداشته است؛ هر چند تاثير برخي از اين سبك­ها را مي­توان در برخي از آثار ديد. برگزاري جشنواره داستان كوتاه ارديبهشت در سال 1383 و انتشار آثار برتر اين جشنواره در كتاب (( ناگهان اتفاق افتاد )) نويد حضور جواناني با انگيزه،  مستعد و آشنا به سبك­هاي جديد داستان نويسي بود.اغلب آنان، هم اكنون در فضاي مجازي با ايجاد وبلاگهاي شخصي آثار خود را عرضه مي­نمايند و متاسفانه كمتر شاهد نشر آثارشان در مطبوعات هستيم.  

 

۱۰. تاسيس كتابخانه تخصصي ادبيات داستاني براي علاقه­مندان داستان نويسي در استان از اهميت فراواني در ايجاد زمينه­اي كارآمد و موثر برخوردار است كه اين مهم را آقاي سعيد شيري با خوانش متني به مسئولين پيشنهاد دادند. مولف در مقدمه كتاب نيز اشاره­اي گذرا به اين موضوع نموده است.

 

۱۱. عليرغم تاكيدات گفتاري بر جايگاه و اهميت كتاب و كتابخواني در نمايشگاه­هاي كتاب و مناسبت­هاي خاص ديگر، متاسفانه در عمل رويكرد جدي و تاثيرگذاري در اين عرصه به خصوص در شهرستانها ديده نمي­شود. مولفان استان با سختي­ها و مرارت­هاي فراواني، حتي با هزينه شخصي اقدام به انتشار كتاب مي­كنند، اما متاسفانه نهادهاي فرهنگي اهتمامي در معرفي آثار ندارند.براي مصداق عيني اين سخن سري به كتابخانه­هاي عمومي اراك و شهرهاي ديگر استان بزنيد؛ متاسفانه جز چند اثر معدود خبري از آثار مولفان استان نخواهيد يافت. 

 

 شايسته است مسئولين خانه كتاب استان با برنامه­ريزي دقيق­تر و با اهتمام بيشتري به چگونگي برگزاري طولاني مدت جلسات بينديشند.