شوقات: قصه وافسانه

shoghat — Sun, 22 Jun 2008 06:52:18 GMT

نامه کودکی به خانواده نادر ابراهیمی در سال ۸۲ ( او در آن زمان فکر می کرده استاد درگذشته است.)

shoghat — Sun, 11 May 2008 18:50:42 GMT

چگونگی تشکیل کانون نویسندگان ایران ( بخش اول)

کتاب کانون نویسندگان ایران به روایت اسناد ساواک رابه تازگی از نمایشگاه بین المللی کتاب خریدهام. مرکز بررسی اسناد تاریخی وزارت اطلاعات این کتاب را در سال 1382 به قیمت 2700 تومان به شمارگان 3000 نسخه به چاپ رسانده است. اسناد بسیار جالبی از تاسیس و نحوه فعالیت کانون نویسندگان ایران در قبل از انقلاب در آن درج شده است. تاکنون 61 صفحه از این کتاب 550 صفحهای را خواندهام. موارد جالبی از آن را به صورت خلاصه میآورم :

1- در زمستان 1346 با پیشنهاد جلال آل احمد برای تدوین اساسنامه تشکیل یک تشکل خصوصی مستقل از نویسندگان مورد موافقت علی اصغر حاج سید جوادی ، محمد علی سپانلو و نادر نادر پور قرار گرفت و این سه نفر آن را نوشتند که در اواخر فروردین 1347 در خانهی بهرام بیضایی اصلاحات نهایی انجام شد. پس از پیشنهاد به آذین مبنی بر نگارش مرامنامه در کنار اساسنامه و نگارش آن توسط خود او در نهایت با تصویب اساسنامه از ابتدای اردی بهشت 1347 کانون کار خود را آغاز نمود.

2- هدف کانون در فصل اول اساسنامه چنین آمده است: کانون نویسندگان ایران موسسه ایست غیر تجارتی که به منظور حمایت و استیفای حقوق مادی و معنوی اهل قلم و کمک به نشر آثار ایشان و هدایت نوقلمان و پرداختن به فعالیتهای فرهنگی از قبیل تشکیل مجالس سخنرانی، سمینارها،کنفرانسها و نمایشها یا شرکت در آنها گسترش و تعالی فرهنگ ملی و آشنایی با مظاهر مختلف فرهنگ امروز جهان و نیز به منظور کمک به زندگی کسانی از اهل قلم که در مضیقهاند در حدود اساسنامه کانون و مقررات جاری کشور تاسیس میشود.

3- در اولین دوره از انتخابات کانون، سیمین دانشور، به آذین، نادر نادرپور، سیاوش کسرایی، داریوش آشوری به سمت اعضای اصلی و غلامحسین ساعدی و بهرام بیضایی به سمت اعضای علی البدل و نادر ابراهیمی و فریدون معزی بازرسان مالی و فریدون تنکابنی صندوق دار و اسماعیل نوری علا به عنوان منشی انتخاب شدند و سیمین دانشور به عنوان نخستین رئیس کانون برگزیده شد.

4- اعضای کانون علی رغم تلاشهای بسیار هیچ گاه نتوانستند کانون را به ثبت برسانند. مخالفت ساواک از دلایل اصلی آن بود. ساواک چون بنیانگذاران کانون را از نویسندگان افراطی و مخالف حکومت میدانست و احتمال میداد که مشکلاتی برای ساواک به وجود بیاورند با تشکیل قانونی کانون مخالف بود.

5- جلسات کانون از آخر آبان 1347 در تالار قندریز روبروی دانشگاه تهران آغاز شد. این نشستها روزهای پنج شنبه اول هر ماه برگزار میشد که به طور مرتب تا شهریور 1348 ادامه یافت.

shoghat — Tue, 08 Apr 2008 08:57:18 GMT

داستانهاي خاطرهاي و داستانهاي تخيلي

من هيچ وقت جنگ را تجربه نكردهام. با سلاحها و ادوات نظامي هم در دوران سربازي در حد دورهي آموزشي آشنا شدهام. فضاي جبههها را از طريق فيلمها و كتابهايي كه ديده و خواندهام ميشناسم. به تازگي داستاني نوشتهام در حال و هواي جنگ. براي نوشتن داستان درباره موضوعاتي كه تجربه نكردهايم، اصولاً نويسنده با كار مشكل و طاقتفرسايي روبروست. خاطرات، عموماً از تجربيات ملموس آدمي سرچشمه ميگيرند. از همين رو مواد و مصالح خوبي براي نگارش داستان هستند. اغلب با تغييراتي، ميتوان خاطرهاي را به داستان تبديل كرد.پيرنگ خاطره ساده،غير فني و دم دستي است و از جنبههاي درام برخوردار نيست. نگارش داستان با استفاده از خاطرات شخصي،كار سختي را طلب نميكند. بيشتر ذهن نويسنده را در اين شيوه،چگونگي دوري از واقعيت و ميزان فاصلهاي است كه نوشته بايد از اصل رخدادها و شخصيتها داشته باشد.اين دوري و فاصله،بايد به حدي باشد كه يكي از مهمترين عناصر داستاني كه همان تعليق است را تا انتهاي اثر پوشش دهد.

در داستانهايي كه نويسنده رويكردي به خاطره ندارد و بر اساس تخيل و نه بر اساس تجربيات قابل لمس او شكل ميگيرند؛ زحمت زيادي را طلب ميكنند. عنصر مهمي همچون فضاسازي اثردر ترسيم و توصيف كسي كه در تجربه زماني و مكاني موضوع قرار نداشته باشد در نگاه اول غيرممكن مينمايد. به طور مثال كسي كه در اتمسفر و فضاي شهر جنگ زدهي خرمشهر قرار نگرفته باشد چگونه بايد داستاني دربارهي آزادسازي آن بنويسد. داستانهاي زيادي با اين رويكرد تخيلي نوشته شدهاند كه در بيان موضوع و حتي ارائه فضايي مستند گونه و قابل باور مورد تاييد خوانندگان قرار گرفتهاند. هر نويسندهاي حق دارد دربارهي هر چيزي كه خود صلاح ميداند قلمزني كند و اين باور به ظاهر منطقي كه كسي تجربه مستقيمي از جنگ ندارد نبايد بنويسد؛ علمي و مستدل نميباشد. نويسندهاي كه تجربهاي ندارد، بايد سعي و همت خود را معطوف به كسب آگاهي و اطلاع از موضوع كند. او با تحقيق و پژوهش ميتواند به اين مهم دست يابد؛ تا زاويه ديد و نظرگاه او از خطا و اشتباه مصون باشد.

shoghat — Fri, 04 Apr 2008 18:25:18 GMT

shoghat — Fri, 14 Mar 2008 19:11:18 GMT

كارنامه من در سال رو به پايان

روزهاي آخر سال را پشت سر ميگذاريم. كارنامه امسال را مرور ميكنم. آن چه بر من گذشته است:

- به جديت تمام مطالبي مربوط به داستان در وبلاگم شوقات و در سايت دوستم مزدك علي نظري (خبرنگاران صلح) منتشر نمودم.

- داستان، مقالات و نقدهايم در ماهنامه ادبيات داستاني منتشر شد.

- در جلسات هفتگی نقد داستان محمد رضا سرشار شركت نمودم.

- پس از حدود ۱۶ سال كه بازيگري در تئاتر را كنار گذاشته بودم دو باره مثل گذشته به ياد دوران جواني در نمايش غريبهي شام به كارگرداني دوستم شهرام نوشير در دو نقش كوتاه بازي كردم. اين نماش در شهرهاي تهران، شهرري، پاكدشت و ورامين به اجرا درآمد.

- در تحقيق و تولید فيلم مستندی كه همسرم ليلا خوانساري درباره فيلم دونده ميسازد شرکت داشتم.

- ايدهي فيلم مستند مسجد جامع خرمشهر را به لیلا پیشنهاد دادم كه سال آينده به كارگرداني ایشان و تهیه کنندگی مركز گسترش سينماي مستند و تجربي توليد می شود.

و ..

كارهاي بيهوده تا بخواهي! متاسفانه ما ايرانيها استاد وقت هدر دادن و سوزاندن فرصتها و استعدادها هستيم و ما همچنان دوره ميكنيم روزها را و هنوز را.

shoghat — Sat, 01 Mar 2008 19:16:18 GMT

آن پير خردمند

به ياد دوست

- الو! سلام آقاي ذبيحي! سال نو مبارك! سال خوب و پرباري داشته باشيد. با خانم، اراك هستيم. خونهي پدري. امروز منزل تشريف داريد تا خدمتتان برسيم؟ كتابي را كه قول داده بودم برايتان آوردهام. جلد چهارم روزنامه وقايع اتفاقيه. اخبار جالبي راجع به عراق( اراك) در آن هست. در روزنامه يوم پنجشنبه دوازدهم شهرذيقعده الحرام مطابق سال يونت ئيل سنه 1274 نمره سيصد و هشتاد و شش خبري دربارهي چگونگي ورود نصرت الدوله به عراق جهت حكمراني به آن ولايات هست كه خيلي به درد كاري كه در مورد حاكمان اراك انجام ميدهيد ميخورد. ميخواستم برايتان پست كنم ولي بهتر ديدم تا خودم حضوري خدمت برسم و تقديمتان كنم. چه خبر از اراك؟ از جلسات ادبي و هنري شهر چه خبر؟ آقا من چهار سند با ارزش درباره اولين مدرسهي دخترانه در اراك از كتاب اسنادي از مدارس دختران از مشروطه تا پهلوي را پيدا كردم. آنها را هم خدمتتان آوردهام. بيش از اين وقتتان را نميگيرم. به اميد ديدار. خداحافظ!

- يوسف! هيچ دقت كردي دوستهاي جديد تو اكثراً از پيرمردان.

- خب! چه طور مگه؟ چه اشكالي داره؟

- اشكال؟ اشكالي كه نداره ولي؛ آخه تو روحيت تاثير ميگذاره. تو هنوز جووني. بايد بيشتر با جوونا بگردي.

- به اندازهي كافي عمرم رو هدر دادم. ديگه دارم به چهل سالگي نزديك ميشوم. ديگه وقت خيلي برام با ارزش شده.

- آخه جلسات ادبي هنري هم كه ميري جلسات پيرمرداست.

- من چه تقصيري دارم. جلسات جوونا پايدار نيست! خيلي از جوونا تو زندگي من جز كسالت و بيهودگي ارمغان ديگهاي نداشتن. يادته يكيشون تو جلسهي پاسداشت مرتضي ذبيحي و خانم ميرقديري چقدر بيادبانه دربارهي پيرمردها اظهارنظر كرد و چقدر پاسخ منطقی و مودبانه ای از مرتضي ذبيحي شنيد. به نظر تو بودن و همراهي با اون جوون جاهل ارزشي داره؟

- ناپايداري جلسات جوونا تقصير اونا نيست.

- من دنبال تقصيركار نميگردم. دو تا پيرمرد نقش مهمي تو كاراي من داشتن. توي چشمهاي هردوشون كه نگاه ميكردي شور زندگي و جووني لبريز بود. ميدوني اونا كين؟ محمد رضا محتاط و مرتضي ذبيحي.

همگي ادب دوستان و فرهنگيان شهر اراك اذعان دارند كه مرتضي ذبيحي پس از ابراهيم دهگان تاريخ نگاري است كه با تلاش و رياضت و با پشتوانهي علمي و احاطه بر تاريخ اراك گنجينهي ارزشمندي از خود به يادگار باقي گذاشته است. او قصد داشت پژوهش تاريخ اجتماعي اراك را علاوه بر سه جلدي كه دربارهي آن منتشر كرد ادامه دهد. در آخرين ملاقاتي كه با آن پير خردمند داشتم( در مقالهاي كه در هفته نامه لاله سرخ به چاپ رساندم، سالها پيش از اين او را چنين ياد كردم) صحبت از حاكمان اراك بود. آن چنان پرحرارت و شورانگيز از اين كار سخن به ميان آورد كه من در دل از اين همه اشتياق غبطه خوردم. ارتباط من با او با وجود 36 سال اختلاف سني، بيشتر شبيه يك دوست بود. اغلب براي بازيابي انرژي تحليل رفته و شروع دوباره براي پژوهشهايي كه به خاطر از دست دادن انگيزه نيمه كاره مانده بود و نيز راهنماييهاي عالمانهي او به منزلش ميرفتم. بيشتر از هر كس ديگري براي هر سه كتابي كه منتشر كردم راهنمايي و تشويقم كرد و از ايرادها و طعنههايي كه برخي ميزدند من را به بردباري و تحمل عقيدهي مخالف دعوت كرد. او بارها بر اين باور بود كه پژوهشهايي كه براي اولين بار دربارهي اراك منتشر ميشود به دليل اين كه گامهاي اوليني است كه برداشته ميشود لاجرم همراه خطا و لغزشهايي است و بايد اميد داشت كه در آينده، شرايط و وضعيت بسامانتر شود.

از مرتضي ذبيحي چندين اثر منتشر نشده باقي مانده است. پيش از اين دو اثر آمادهي انتشار او را خواندهام.گفت و گويي با تيمسار ناصر مجللي اولين رئيس كل شهرباني بعد از انقلاب كه اثري خواندني با ريزبيني و احاطه بر تاريخ كشور تدوين و تاليف شده و چند داستان كوتاه تاريخي كه يكي از مهمترين دغدغههاي فرهنگي او بود. از آن بزرگمرد يقيناً آثار ديگري آمادهي طبع باقي مانده كه بر خانوادهي محترم آن فقيد سعيد فرض است كه با حمايت ادب دوستان و مديران فرهنگي شهر به پاس زحمات بسيار و ارزشمند صاحب آثار آمادهي طبع و در صورت ناتمام بودن برخي از پژوهشها گروهي توانمند همت خود را مصروف اتمام آنها كنند.

سالها پيش از اين از او خواستم كه طي گفت و گويي بلند خاطرات زندگياش را مرور كنيم. او با خوشرويي و تبسمي گفت: خودم دارم چيزهايي مينويسم. و حقايقي از زندگياش و مصائب و ظلمي كه در حق او روا داشتهاند را بيان كرد كه خود دليل محكمي بر مظلوميت اهل فرهنگ در روزگار ماست. به اميد آن روز كه اين حقايق منتشر شود.ايدون باد!

shoghat — Tue, 19 Feb 2008 09:10:18 GMT

حملهي مذبوحانه به كيف من

يكشنبه 28 بهمن آخرين اجراي نمايش غريبه شام در شهر ري بود. دكور و تمامي اكساسوار را با كمك بچهها از صحنه به محل ديگري براي بردن آنها به شهر پاكدشت انتقال داديم. حدود ساعت يازده و بيست دقيقهي شب از ايستگاه متروي امام علي(ع) پياده شدم. توي كيفم دوربين ميني دي ويام و خرت و پرتهاي ديگري بود. مسير ايستگاه تا خانه را بهتر ديدم كه پياده بروم. به چهار راه سپه كه رسيدم به طرف ميدان منيريه پيچيدم. شايد بيست قدم بيشتر برنداشته بودم كه دو مرد موتوري به طرفم حمله كردند. مردعقبي هر چه كرد نتوانست كيفم را از چنگم درآورد. دنبالشان دويدم و فحشهايي البته نه چندان ركيك نثارشان كردم و هر چه دقت كردم با اين چشمهاي ليزيكي و دوباره عينكي شده نتوانستم شمارهشان را ببينم.

پايان اجرا در شهر ري كه به خير گذشت خدا آخر و عاقبتم پس از پايان اجرا در پاكدشت را ختم به خير گرداند. الهي آمين! برايم دعا كنيد. اگر غزل خداحافظي را خواندم ديگر گريه كردن شما برايم سودي نخواهد داشت. پس حتماً دعا را فراموش نفرماييد!

shoghat — Thu, 14 Feb 2008 10:30:18 GMT

من و غريبهي شام

گوشهي كوچكي از كارنامهي بازيگري من

از آخرين تئاتري كه بازي كردم سالهاي زيادي است كه ميگذرد. مثل خيلي از عشاق هنر نمايش از نوجواني و دوران راهنمايي با تئاتر آشنا شدم. اولين تئاتري كه بازي كردم نمايشي بود كه در كتاب- اگر اشتباه نكنم- فارسي دوم راهنمايي بر اساس زندگي ميثم تمار نوشته شده بود. نميدانم آيا هنوز اين نمايش در كتاب فارسي هست يا نه؟ ميثم تمار را درمدرسهي عدالت و يكي از مساجد شهر اراك( اگر اشتباه نكنم مسجد امام حسين در رودكي) به كارگرداني همكلاس و دوستم علي خدمتي به اجرا درآورديم. مدرسهي عدالت در رودكي اراك تالار نمايشي نداشت و ما براي درست كردن صحنه نيمكتها را كنار هم چيديم. درست يادم نيست چه نقشي را داشتم. نمايش به خوبي اجرا شد و استقبال خوبي از طرف همكلاسيها صورت گرفت. اجرا در روزهاي دهه فجر انجام شد. در پايان كار همگي حس خوبي داشتيم و بسيار خوشحال بوديم. اين حس تا مدتها موتور حركتي من و حتي بقيهي بچههاي گروه شد. يواش يواش جرات بيشتري پيدا كرديم و به همت بچههاي گروه نمايشهاي ديگري مثل نخل سوخته را به اجرا درآورديم. در جشنوارهي دانش آموزي مدارس راهنمايي شركت كرديم و كارگردان گروه علي خدمتي به عنوان كارگردان برتر شناخته شد.

در دوران دبيرستان در حالی كه همگيمان پشت لبمان سبز شده بود و يواش يواش مرد ميشديم به صورت جديتر و با خواندن كتابهاي آموزشي و مباحث تئوريك به تئاتر ميپرداختيم. جسارتمان بيشتر شده بود. عدهاي از بچهها با كارگردانان ديگري هم همكاري ميكردند. من و دوست عزيزم علي تاجداري با افشين رحمتي كارگرداني كه كارهاي مدرن در دانشگاه اراك اجرا ميكرد كار كرديم. عدهاي ديگر با گروه حجت الله سبزي همنوا شدند.

نقطهي عطف كار گروه اجرايي ما اجراي نمايش چهار صندوق بهرام بيضايي در بهمن ماه سال 1367 بود. نمايش را اولين بار در دبيرستان شهيد بهشتي اراك در نمازخانه به اجرا درآورديم. استقبال خوبي از نمايش شد. متن سنگيني بود و مثل خيلي از نمايشنامههاي ديگر بيضايي احتياج به بازيگراني قوي و قدرتمند داشت. نمايش در جشنواره دانش آموزي در مقطع دبيرستان در سالن تئاتر دبيرستان صمصامي به اجرا درآمد و موفق به كسب رتبهي اول كارگرداني توسط علي خدمتي و مقام دوم بازيگري توسط من شد.

چرخ روزگار به گونهاي چرخيد كه افراد گروه اندك اندك به طرفي رفتند. يكي رفت سربازي. يكي رفت دنبال كار آزاد و بازار. يكي شد دانشجو. يكي... از آن گروه تنها از دوست عزيزم علي تاجداري خبر دارم كه ديروز 24 بهمن ماه از پايان نامه دكترايش در دانشكدهي علوم اجتماعي دفاع كرد و نمرهي 18 گرفت.

و حالا شايد بيش از 16 سال از آن روزها ميگذرد كه دوست عزيز ديگرم شهرام نوشير كه هم اكنون مديريت تالار محراب را به عهده گرفته و سالهاست همراه خانوادهي هنرمندش به هنر تئاتر ميپردازد من را با پيشنهادي روبرو كرد. بله بازي در نمايش غريبهي شام نوشتهي حسين فدايي حسين. قرار است در چهار شهر ري، پاكدشت، ورامين و تهران از 26 بهمن تا 9 اسفند اجرا داشته باشيم.

نام اعضاي گروه نمايشي آن روزها به ياد همهي آن دوستان و همكلاسيها:

علي خدمتي: كارگردان

علي تاجداري: بازيگر

مرحوم مجتبي محمدي: بازيگر

محسن رفيعي: بازيگر

الحسيني: بازيگر

جواد خدمتي: بازيگر

يوسف هندي( نيك فام): بازيگر

برادران عاليخاني: دستيار كارگردان و منشي صحنه

shoghat — Sat, 26 Jan 2008 14:16:18 GMT

بخش اول داستان بلندي از من

من سرباز وظيفه مسعود عزيزيان هستم

چشمهايم رو به آسمان باز ميشود. سوسوي ستارهاي را به صورت هالهاي كم نور ميبينم. پلكهايم را به هم ميزنم. ماه تمام و كامل عشوهگرانه در آسمان نشسته است. به يكباره، نوري تمام آسمان و زمين را روشن ميكند. صداي جيرجيركي با صداهاي گنگ رگبار مسلسلها و انفجارها آميخته است. سردم شده. كجا هستم؟ دستانم را به آرامي تكان ميدهم. پاي راستم، كرخت و بيحس است. از ران پايم، خون جاري است. به نظر ميرسد؛ خون زيادي رفته باشد. چه مدت از زخمي شدنم گذشته؟ لبانم، خشك شده است. به ياد قمقمهام ميافتم. قمقمه را از كمرم باز ميكنم. در آن را باز و به دهانم نزديك ميكنم. نالهي ضعيفي را ميشنوم. كمي، خودم را تكان ميدهم. پايم، درد ميگيرد. ناله، شديدتر ميشود. خوب گوش ميدهم. جهت صدا را تشخيص ميدهم. تانكي را سمت راستم ميبينم. به نظرم، صدا از آن جاست. تشنگيام، بيشتر ميشود. ياد قمقمه ميافتم. جرعهاي آب ميخورم. نفس راحتي ميكشم. تشنگيام، رفع شده است. هنوز منگ و گيجم. چيز زيادي، يادم نميآيد. چي شد كه زخمي شدم؟ تركش خمپاره بود يا تير يك اسلحه. بايد، براي خونريزي پايم، كاري بكنم. رعشهاي، وجودم را فرا ميگيرد. خيلي، سردم شده. آيا زنده خواهم ماند؟ ميگويند، هر كسي ميتواند نزديكي زمان مرگش را بفهمد. آيا زمان مرگ من هم فرا رسيده است؟ مردن، چه قدر زمان ميبرد؟ يك لحظه است يا يك دقيقه؟ جان آدم، چه طوري از تنش خارج ميشود. خيليها مرگ را به خواب، تشبيه كردهاند. دوباره نوري، تمام آسمان و زمين را روشن ميكند. چشمهايم، سنگين شدهاند. نفسم به شماره افتاده است. تا مرگ، فاصلهاي ندارم. بچههاي گردان، كجا هستند؟ يك نفر نيست كه كمك كند. خدايا خودت كمك كن! من ، نميخواهم شهيد بشوم. هنوز، عاشق زندگيام. هنوز، راضي نيستم كه دنيا را با همهي زيباييها و زشتيهايش ترك كنم. لعنت به هر چه جنگ و خونريزي! لعنت به مردان جلادي كه خون مردم بي گناهي، مثل من را ميريزند. كشورگشايي و كشتن مردمي كه حاضرند از كشورشان دفاع كنند، چه لذت و سودي دارد؟ حالا ميفهمم كه ما چه ساده از كنار جنگها و خونريزي مردماني كه در كتابهاي تاريخ از آنها ميخوانديم، ميگذشتيم. مرگ ميليونها نفر انسان بي گناه در جنگهاي جهاني اول و دوم، چه چيزي را عايد بشريت كرد؟ حالم از هر چه جنگ است به هم ميخورد. فقط، يك آرزو دارم. زنده بمانم و از اين وضعيت ،خلاص شوم. بايد براي زنده بودنم، تلاش بكنم. چه كار كنم؟ چه كاري از دستم ساخته است؟ حتي يك نفر، نيست كه به دادم برسد.خدا كند، عمليات پيروزمندانه باشد. حتماً نيروهاي كمكي، براي تثبيت موقعيت، به اين جا ميآيند و پيدايم ميكنند. بايد، اميدوار باشم و به خودم، روحيه بدهم. نبايد، تسليم مرگ بشوم. نبايد، خودم را ببازم. با خونريزي پايم، چه كنم؟ چفيهام را دور گردن باز ميكنم و محكم به رانم ميبندم. ميدانم، خيلي نتيجه بخش نيست؛ ولي خب شايد كمي از خونريزي را كم كند. صداي ناله، هنوز از طرف تانك ميآيد. صداي ديگري را هم ميشنوم. گويا، صداي خش خش پاهايي است. صدا، شديدتر ميشود و وضوح بيشتري پيدا ميكند. حالا مطمئنم، صداي پاي كسي است. حتماً نيروهاي كمكي رسيدهاند. قدمهايي را ميبينم كه به من، نزديك ميشوند. نكند،عراقي باشد؟ ولي تا جايي كه يادم ميآيد؛ ما پيشروي ميكرديم و عراقيها عقب نشيني ميكردند. نه، جاي نگراني نيست؛ حتماً از بچههاي خودمان است. اما من كه نميدانم، كجا هستم؟ بايد براي هر اتفاقي، آماده باشم. خوشبختانه، سرنيزهام هنوز روي كمرم هست. به سختي آن را از غلافش بيرون ميكشم و كنارم ميگذارم. اگر تفنگ داشتم خيلي بهتر بود؛ ولي خب چه ميشود كرد؟ از دست خالي بودن بهتر است. نميدانم، توان جنگيدن تن به تن را خواهم داشت؟ بايد، قدرتم را هر طور شده به دست آورم. نميدانم با خوني كه از پايم خارج ميشود و ضعفي كه وجودم را فراگرفته، ميتوانم توان رفته را برگردانم؟ ساكت و بيحركت،منتظر ماندهام تا چه پيش آيد. صداي خش خش پاها، شديدتر شده است. قدمها، سنگين است. پاهايش را ميبينم. سرنيزه را به دستم ميگيرم. بالاي سرم رسيده است. از پا تا سرش را ميبينم. اسلحهاي در دست دارد. عراقي است. هنوز، من را نديده. سرش را به طرفم برميگرداند. سرنيزه را محكم بالا ميآورم و آمادهي حمله ميشوم. پوتينهايش با تن من، فاصلهاي ندارد. صداي نفسهايش را ميشنوم. ميخواهد، قدمي بردارد كه با خوردن به تن من، اسلحه از دستش ميافتد و سكندري ميخورد. خودم را به رويش مياندازم و سر نيزه را محكم به طرف قلبش نزديك ميكنم. نوري، تمام آسمان و زمين را روشن ميكند. ردي از خون را كه از دو چشمش سرازير شده، ميبينم. حالا ميفهمم كه از دو چشم كور است. مشتي را بيهدف ميزند. ضربه، محكم به صورتم ميخورد. با تقلايي، خودش را از دستم رها ميكند و ميخواهد پا به فرار بگذارد كه با ضربه سرنيزه، دست راستش را زخمي ميكنم. فريادي، ميكشد و به زمين ميافتد. سخت، ترسيده به التماس ميافتد و دست سالمش را به نشانهي تسليم، بالاي سر ميبرد. به سختي، خودم را به طرفش ميكشم و دوباره، سرنيزه را نزديك قلبش ميبرم. هنوز، ناله ميكند. درد، امانش را بريده. بايد، بكشمش. دچار ترديد ميشوم. بكشمش يا رهايش كنم؟ او كه توان دفاع از خود را ندارد و از مردانگي و جوانمردي هم به دور است كه فرد بيدفاع و ناتواني را بكشم. صداي نفس زدنهايش، تند و مداوم شده است. سرنيزه را از قلبش دور ميكنم. كشان كشان، خودم را به طرف اسلحهاش ميبرم. بايد، خلع سلاحش كنم. درازكش، اسلحه را برميدارم و مسلحش ميكنم و به طرفش ميگيرم. حالا، حتماً فهميده كه اسلحهاش دستم افتاده و ديگر تلاشي، براي مبارزه نخواهد كرد. به او نزديكتر ميشوم. سرنيزه، زخم عميقي در ساعدش ايجاد كرده. خونريزي شديدي دارد. به كولي پشتياش اشاره ميكند. آن را باز ميكنم. چهار رول بانداژ، دو شيشه بتادين و يك جعبه مسكن قوي داخل كوله اوست. درد خودم، يادم رفته. بيچاره، لحظههاي سختي را ميگذراند. دلم به حالش ميسوزد. اسلحه را كنار دستم ميگذارم و آستينش را بالا ميزنم. در شيشهي بتادين را بازميكنم و مقداري روي ساعدش ميريزم. از درد، فرياد ميكشد. يك رول بانداژ را باز ميكنم و به دور زخمش مي پيچم. دو عدد مسكن را از توي كوله برميدارم و در كف دستش ميگذارم. هر دو را در دهان ميگذارد. در قمقمهام را باز ميكنم و آن را در دهانش ميگذارم. چفيهاي را كه روي رانم بستهام باز ميكنم. سوراخي در رانم ميبينم. تيري، دو طرف رانم را سوراخ كرده است. مقداري از بتادين را روي زخم ميريزم. از درد، فرياد ميكشم. حالا او حتماً فهميده كه زخمي هستم. رول بانداژ ديگري را باز ميكنم و دور آن ميپيچم. دو عدد مسكن ديگر از توي كوله برميدارم و در دهان ميگذارم و كمي، آب ميخورم. دستش را توي جيب بغل شلوارش ميبرد و يك جعبه بيسكوييت بيرون ميآورد. آن را به طرف من، ميگيرد و از من ميخواهد كه بيسكوييت بردارم. گرسنگي شديدي دارم. بيسكوييتها را يكي يكي در دهان ميگذارم. خودش هم، برميدارد و ميخورد. جعبه از بيسكوييت خالي ميشود. هر دو جرعهاي آب از قمقمهي من ميخوريم. مسكنها اثر ميكنند و درد زخمها كمتر ميشود. عراقي به آهستگي به خواب ميرود. من هم پلكهايم سنگيني ميكنند و اسلحه در آغوش به خواب ميروم.

shoghat — Wed, 16 Jan 2008 20:19:18 GMT

ادامه يادداشتهاي ماني پتگر در هنگام توليد دونده

يكشنبه 23 بهمن: بندر امام: ديشب نان و پنير و سبزي خوردم ولي خوابهاي بد ديدم! تا صبح درست نخوابيدم. وسطهاي شب بيدار شدم، همه در خواب بودند و خيليهاشان در حال خرناس كشيدن. به زور چشمهايم را باز كردم كه به خودم بفهمانم همهاش خواب بوده... حوالي 10.5 قطار را گرفتيم و مشغول پلا ني شديم كه دست غلامزاده به قطار ميخورد و ميگويد: برنده شدم! ولي اميرو به دويدن ادامه ميدهد. طرفهاي ظهر بود كه سر برداشت چهارم حمله شد. مثل اين كه كسي نمرده و فقط چند نفر زخمي شدهاند. بعضي از ساكنان بندر چند دقيقه پس از حمله، وسايل خانهشان را توي وانت ريخته بودند و شهر را ترك ميكردند. آبادان هم از امروز صبح زير بمباران و موشك و خمسه خمسه بوده و ميگويند بعضي مردم، پياده آبادان را ترك ميكنند( الان هم صداي ضد هوايي شروع شد) بعضي از مردم دارند الله اكبر ميگويند ( ده دقيقه را روي پشت بام گذرانديم، در حقيقت روي پلههاي استاديوم، ولي جز آتشهاي ضد هوايي خبري نبود.) اما اين چهار راكت شليك شده يكيشان به انبار گوگرد پتروشيمي خورده و آتش سوزي راه انداخته بود و ديگري در بيابانهاي پشت پتروشيمي. يكي كه ظاهراً قرار بود به اسكله اصابت كند توي آب افتاده و يكي هم به جاي ايستگاه قطار( كه ما درست وسطش بوديم)، در زمين خرابه، بغل يك نانوايي فرود آمده بود. همهي آنها حدود 600-500 متر از هدفشان دور بودند. وقتي صداي ضربه را شنيديم از هر طرف چيزهايي رويمان ميريخت كه بعداً متوجه شديم چون محل اصابت بر اثر بارندگي خيس بوده تكههاي گل( همراه با بوي خاك سوخته) بود كه مثل فيلمهاي سام پكين پا به صورت اسلوموشن ما را فراگرفته بود. بعد كه به ديدن محل اصابت رفتيم، ديديم كه تا شعاع ششصد هفتصد متري تكههاي گل مثل زگيل روي خانهها و ماشينها چسبيده و چندين ماشين بر اثر موج انفجار كش آمده بودند. در و پنجرهها و شيشههاي شكسته همه جا ولو شده بود. مجيد شديداً حالش بد شده بود و دچار لكنت زبان شد و ميرجليلي را تا مدتي نميشناخت. باقي بچهها خوب بودند. فقط سه نفر از بازيگرها جلوي دوربين كه روي قطار در حال حركت بود بازي داشتند و بقيهشان بيرون از محوطهي راه آهن در ميني بوس مشغول بازيهاي خودشان بودند و ظاهراً موقع انفجار همهشان ميخنديدند و موسي مسخرهبازي در ميآورده. نادري و حسنزاده و كيايي همان طور كه گفته شد تجربهي مفصلي داشتند. فيروز ملكزاده هم فيلمهاي خبري زيادي از جنگ گرفته بود( از جمله حمله به اسكله البكر) خودم فقط تجربهي بمبارانهاي اول جنگ را در تهران داشتم. تجربهي ملكزاده باعث شده بود با يك كات كوتاه بعد از صداي انفجار دوربينش را دوباره روشن و از اطراف فيلمبرداري كند. كيايي هم ضبط صوتش را بدون وقفه روشن نگه داشته بود و وسط گرد و خاك و شلوغي به نامزدش ( واقعاً نامزدش) پيغام ميفرستاد كه ما الان مورد حمله قرار گرفتيم... ( البته بعداً گفت كه شوخي ميكردم ولي ميخواستم نامزدم بداند كه در آن شرايط هم به فكرش هستم، ولي بعد كه صدا را چك كرد متوجه شد ميكروفن لحظهي بعد از انفجار قطع شده) وسط همان شلوغيها هم همهمان شنيديم كه نادري گفت: كات چابهار!...

پنجشنبه چهارم اسفند: 9 شب ، هنوز هم چابهار: امروز از حوالي هشت صبح تا چهار بعدازظهر يك ضرب ( بدون در نظر گرفتن نيم ساعت وقت ناهار) كار كرديم. هم از لحاظ كمي خوب بود و هم از لحاظ كيفي( كه بايد هم خوب باشد و گرنه علافيم) صبح كه رفتيم سر صحنه، كنار همان صخرههايي كه آن قدر حالمان را گرفته بودند، ديديم كه امروز شانس آوردهايم و هوا گرم است و امواج حداقل به نصف ارتفاعي كه نادري قبلاً ديده بود رسيدهاند كه در اين حد هم براي فيلم كافي بود و حسابي شارژمان كرد و افتاديم به جانشان و هفت هشت پلان اساسي ( با تراولينگ) گرفتيم كه فوق العاده زيبا بودند ... عصر كه به خانه آمديم هنوز هيچ چي نشده دچار نوستالژي دوران فيلمبرداري شديم و با نادري و حسنزاده ، مجيد، منصور و موسي دربارهي ماجراهاي اتفاق افتاده صحبت ميكرديم. فردا هم تمام وقت موج بازي خواهيم داشت و اگر اشكالي پيش نيايد با پرواز شنبه تهران هستيم. الان مزهپرانيهاي نادري شروع شده است. زير نور همان شمعهاي مورد علاقهاش ( حداقل هر شب يك شمع روشن ميكرد و حتي اگر زودتر خوابش ميبرد هم ميگذاشت تا آخر بسوزد) براي همين ديگر نميتوانم براي نوشتن تمركز كنم...

-----------------------------

بند اول شعري از زنده ياد محمود اميني شاعر و فيلمساز چالوسي كه در دهه شصت با او دوست شدم و اين سالها خبر درگذشتش را شنيدم. يادش به خير و روحش قرين رحمت باد. فكر كردم آوردن شعري از او كه دربارهي دونده است هم يادي از او و هم مرتبط با موضوع است.

دونده براي امير نادري و عروسكهاي دونده او

ايستاده

در ساحل خلوت

پرخشم

پردرد

برميآورد فرياد از

تنهايي...

در آشغالهاي وارداتي

ساحل نشينان

معصوم و گرسنه

در ميان بوي تعفن و آشغالهاي

بيگانگان

سرگردان نان بودند.

او هم

دچار سرگرداني بود.

او مثل بره پاك

و همهي سرگردانها مثل او

پاك...

او طوفاني بود

در درياي زندگي

و شاهد بود

از رهگذراني كه خسته

و افتاده

در خود ميمردند!

او ميخواست

عصاي دست رهگذران

خسته باشد

او دلش براي رهگذر يكپا ميسوخت

پاك بود

فرشته بود!